OSIM STALNOG POVEĆANJA BROJA STANOVNIKA U GRADOVIMA PRIMJETAN JE, KAKO KOD NAS TAKO I U SVIJETU, ZNAČAJAN PORAST BROJA LJUDI STARIJIH OD 65 GODINA. PREMA PODACIMA UJEDINJENIH NACIJA, 2015. GOD. 8,5% SVJETSKE POPULACIJE IMALO JE 65 ILI VIŠE GODINA, DO 2030. GOD. PREDVIĐAJU PORAST NA 12%, A DO 2050. GOD. ČAK I DO 16,7%.  POVEĆANJE BROJA LJUDI STARIJIH OD 65 GODINA, PRIVUKLO JE PAŽNJU BROJNIH ORGANIZACIJA I INSTITUCIJA KOJE SU POČELE DA SE ZALAŽU DA IM SE OMOGUĆE ODGOVARAJUĆI USLOVI ZA ŽIVOT, CENTRI ZA NJEGU, BOLNICE, ALI I MJESTA ZA DRUŽENJE I AKTIVNO PROVOĐENJE SLOBODNOG VREMENA. USAMLJENOST I DRUŠTVENA IZOLACIJA STARIJE POPULACIJE ČESTE SU POJAVE KOJE IZAZIVAJU DEPRESIJU I DODATNO NARUŠAVAJU NJIHOVO ZDRAVLJE. NAŽALOST, DEŠAVA SE DA LJUDI STARIJI OD 65 GODINA NEMAJU PODRŠKU PORODICE, DA SU PREPUŠTENI SAMI SEBI I ZATO JE VAŽNO OMOGUĆITI IM KONTAKT SA ONIMA KOJI MOGU I ŽELE DA IM POMOGNU.

 Photo: Tim Crocker, Pilgrim Gardens

U gradovima širom svijeta prepoznate su zanemarene potrebe ljudi starijih od 65 godina, istaknuta je neprilagođenost gradske sredine, infrastrukture i društvenih sadržaja njihovom životnom dobu. Svjetska zdravstvena organizacija predložila je promovisanje aktivnog načina života uprkos godinama i prilagođavanje gradske sredine ljudima starijim od 65 godina kroz poboljšanje smještaja, gradskog prevoza, društvene angažovanosti, zdravstvene i socijalne zaštite, gradskog planiranja, edukacije i programa volontiranja.

U zavisnosti od toga kakvo društvo želimo, takve objekte i gradimo. Arhitekte i urbanisti kroz projekte orijentisane na dobrobit i bezbjednost građana, mogu pomoći u poboljšanju kvaliteta života ljudi starijih od 65 godina. Kroz gradsko planiranje i društveni angažman ljudima starijim od 65 godina treba stvoriti uslove u kojima se neće osjećati izolovano i usamljeno i koji će nuditi brojne mogućnosti za učešće u društvenim aktivnostima.

 

Postoji više pravaca u kojima se širom svijeta razvijaju projekti namjenjeni ljudima starijim od 65 godina. Najčešće su to centri za dnevni boravak i druženje koji mogu funkcionisati zasebno, a mogu biti povezani sa bibliotekom ili obrazovnim ustanovama ili to mogu biti centri koji objedinjuju njegu i stanovanje. Ono što ih povezuje je naglašena potreba za društvenom povezanošću i stvaranje višenamjenskog prostora za druženje.

Arhitektonska fima PRP, projekat Pilgrim Gardens, dom za penzionere, 2013, Evington, Engleska

Objekat ima u ponudi jednosobne i dvosobne stanove, centar za njegu, višenamjenski prostor za društvene aktivnosti i baštu koju stanari mogu da uređuju. Projektovan je u skladu sa potrebama starije populacije: prostorije imaju podno grijanje, u hodnicima su ugrađeni ormani, kupatila su velika i imaju rukohvate, sobe su dobro osvijetljene i prostrane sa ugrađenim ormanima, a bašta odvojena dvokrilnim vratima i predstavlja nastavak unutrašnjeg prostora.

LEVS Architecten, projekat The Arhitect, dom za penzionere, 2013, Utreht, Holandija

Osnovne karakteristike ovog projekta su fasada obogaćena zaobljenim balkonima, kaskadni spratovi, zaobljeni uglovi i unutrašnje dvorište. U prizemlju i na prvom spratu nalaze se prostorije za druženje i centar za njegu. Na višim spratovima su dobro osvijetljeni stanovi. Objekat predstavlja spoj centra za njegu i mjesta za stanovanje i druženje. Nalazi se u prijatnom prirodnom ambijentu sa pogledom na rijeku.

Taller Diez, Casa del Abuelo, centar za dnevni boravak, 2016, Kordoba, Meksiko

Casa del Abuelo je objekat namjenjen za dnevni boravak starije populacije harmonično uklopljen u sredinu bez narušavanja postojeće vegetacije. Ideja projekta je ostvarivanje direktnog kontakta sa prirodom i stvaranje uslova u kojima posjetioci mogu učestvovati u društvenim aktivnostima.

 Photo: Marcel Van Der Burq, The Arhitect

Atelier Alter Architects, Senior Center of Guangxi, dom za penzionere, 2014, Nanning, Kina

Cilj projekta je da se sačuva osjećaj pripadnosti društvenoj zajednici i da se podstakne zajednički život u prirodnom okruženju. Fasada je obogaćena talasastim linijama i aluminijumskim žaluzinama, a posjetioci mogu da koriste i unutrašnje dvorište.

Dnevni centri za starije od 65 godina su veoma popularni jer mnogi od njih uključuju dodatne sadržaje kao što su sportski tereni, vrtovi, zatvoreni bazeni i prostorije za stoni tenis. Na taj način podstiču pripadnike starije populacije na fizičku aktivnost i druženje. Dnevni centri su projektovani po mjeri čovjeka i s ciljem jačanja društvene pripadnosti. Objekti su pretežno smješteni u prirodnom okruženju, a dizajn je promišljen i prilagođen korisnicima starije dobi.

Sve popularniji su i centri koji omogućavaju druženje djece i starije populacije. Učestvujući u zajedničkim aktivnostima djeca uče da je starenje prirodan proces, nestaju predrasude, a stariji se osjećaju društveno korisno.

 Photo: Luis Gordoa, Casa del Abuelo

Aoi Care, centar za međugeneracijsko druženje i pomoć, Fujisawa, Japan

Da bi ojačali međugeneracijski kontakt u Japanu postoje ustanove koje objedinjuju djecu i starije osobe, na obostranu dobrobit. Djeca posjećuju stariju populaciju i kroz zajedničke aktivnosti kao što su pjevanje, pripovjedanje, umjetnost, posjete itd. pozitivno utiču jedni na druge. Jača osjećaj pripadnosti starije populacije, jer mogu volontirati i učestvovati u društvenim aktivnostima dok se kod djece stvara zdrav i pozitivan pogled na starenje i ruše predrasude o starijoj populaciji.

Providence Mount St. Vincent, dom za njegu i međugeneracijski centar za učenje u Sijetlu, SAD

Razne aktivnosti i programi za djecu odvijaju se u cijeloj zgradi i kampusu koji je takođe dom za više od 400 starijih osoba.  Centar pomaže u pružanju šire perspektive porodičnog života djeci koja nemaju djeda i baku

Osim dnevnih, međugeneracijskih i centara za njegu i stanovanje, postoji tendencija prilagođavanja gradskih parkova za ljude starije od 65 godina. Parkovi za stariju populaciju su široko rasprostranjeni u Kini gdje se tradicionalno na otvorenom praktikuje ples, kolektivno vježbanje, Tai Či i borilačke vještine. Vodeći se primjerima iz Kine, u Njemačkoj, Španiji i Velikoj Britaniji takođe prilagođavaju parkove starijoj populaciji.

 Photo: Atelier Alter, Senior Center of Guangxi

Park za stariju populaciju je osmišljen sa posebnim osvrtom na ograničenja kretanja koja nameće starost. Cilj je pružanje uslova za samostalne i vođene vježbe i podsticanje starijih osoba da ostanu aktivni, stvaranje okruženja za društvenu interakciju, čime se jača osjećaj pripadnosti zajednici. Park za stariju populaciju je lako dostupan i bezbjedan i u njemu se može kretati osoba u invalidskim kolicima. Staze su dovoljno široke i sa rukohvatima. Duž staza su postavljene klupe na vizuelnoj udaljenosti jedna od druge. Boje se koriste za pomoć posjetiocima u orijentaciji u parku. Dobro osvjetljenje je takođe važno.

Činjenica je da ljudi žive duže, ne mogu reći i bolje jer je to relativno. Ranije su ljudi bili više vezani  za selo i očekivalo se da ono bude njihov izbor u starosti. Međutim, slika bake i djeda na selu je sve rjeđa. Ljudi koji su proveli radni vijek u gradu, žele da ostanu u svojim stanovima i dobro poznatoj sredini.

Nažalost, ima dosta ljudi prepuštenih sudbini i uspomenama koji se jednostavno razbole od usamljenosti i odbačenosti. Biti star ne treba da znači biti odbačen. Starost ne znači obavezno i bolest. Da, ima ljudi kojima je potrebna medicinska pomoć ali takođe ima i ljudi preko 65 godina koji mogu da brinu o sebi i koji žele da žive punim plućima. Ali kako kad ih društvo više ne želi? 

Dok je u našem društvu starost nametnuta, a pesimizam rasprostranjen u drugim zemljama ljudi ne posustaju, bez obzira na godine oni nastavljaju da žive, stvaraju, druže se i zabavljaju. Razlog nije u tome što imaju više, nego što cijene ono što imaju.

Pred nama je novi zadatak da kroz kreativne projekte odgovorimo potrebama najmlađih i najstarijih za druženjem, da omogućimo međugeneracijsko učenje i razvijanje empatije. Mislim da treba podržati ideju o međugeneracijskom učenju, a takođe i prilagoditi gradske parkove za stariju populaciju. Od starije populacije možemo mnogo toga da naučimo i kad ih budemo vidjeli da vježbaju sa osmjehom na licu znaćemo da će i nama biti dobro u tom dobu.