U godini koja je iza nas, veoma se često govorilo o klimatskim promjenama- svjetska se javnost uzburkala više nego ikada. Ako se sa globalne scene spuštimo na lokalnu, da li u svakodnevnom životu osjećamo posljedice klimatskih promjena? Mnogi će reći da, jer svjedoci smo da su ljeta sve toplija i duža, a zime sve blaže i kraće. Evropa se prošlog ljeta suočila sa najvišim temperaturama zabilježenim u posljednjim decenijama.

Efekat toplotnog ostrva odavno je poznat, a njegovo razorno dejstvo na ubrzano zagrijevanje gradova, pogotovo onih milionskih, posljedica je o kojoj se tek u posljednjoj deceniji nešto preduzima. Zelene strategije za ublažavanje negativnih posljedica klimatskih promjena, i konkretno efekta toplotnog ostrva, imaju mnoge zemlje, razrađene do nivoa sprovođenja, u većoj ili manjoj mjeri. Hrvatska je na primjer, ove godine donijela strateški dokument Zelena budućnost grada, u kome se deklarativno opredjeljuje za planersku praksu u kojoj će, kroz dalju razradu metodologije i sprovođenja, unijeti novine u domenu dosadašnjeg tretmana kako zelenih površina, tako i vodenih površina grada, ali i drugih akcija u cilju smanjenja štetnih efekata. Istovremeno, ove je godine Rijeka evropska prestonica kulture, te je formiran pokret „Green Wave“ koji pokušava da zapuštene prostore grada zamijeni mediteranskim baštama i malim voćnim đardinima. Iako daleko od strateškog opredjeljenja, ovakve su akcije početak, način da se buđenjem svijesti možda probude i oni koji na daleko višem nivou mogu uticati na donošenje odluka.

Hrvatska je na primjer, ove godine donijela strateški dokument Zelena budućnost grada, u kome se deklarativno opredjeljuje za planersku praksu u kojoj će, kroz dalju razradu metodologije i sprovođenja, unijeti novine u domenu dosadašnjeg tretmana kako zelenih površina, tako i vodenih površina grada, ali i drugih akcija u cilju smanjenja štetnih efekata.

Beč je daleko otišao u sprovođenju Strategije za efekat toplotnog ostrva (Urban heat island Strategy), a pojedini pilot projekti realizovaće se ove godine. Zelena i plava infrastruktura grada (zelene površine i rijeke) upravo su oni prostorni sistemi čije prisustvo i ravnomjerna distribucija utiču na smanjenje efekta toplotnog ostrva. Međutim, to su ujedno i prostori koji su pod najvećim pritiskom urbanizacije, te strategija pruža mogućnost da se kroz njenu implementaciju na planerskom nivou, vrlo konkretnim prostornim rješenjima, smanje negativni efekti. Strategija ukazuje planerima, arhitektama i donosiocima odluka na gradskom nivou, svakom u pripadajućoj sferi, koje su to akcije koje se mogu sprovesti, kao i mehanizmi njihovog sprovođenja, što je najčešće kamen spoticanja, i u domaćoj planerskoj praksi. Svakako da u tom procesu mora postojati i politička volja grada, tj njegovih rukovodioca, da se takva strategija i sprovede. Implementacija strategije odvija se na svim nivoima planiranja, od strateških planova, preko planova detaljne regulacije, urbanističkih projekata ali i planova u domenu regulacije zelenih površina, koji kod nas ni ne postoje.

Pilot projektom „Cool Streets“ Beč pokušava da na konkretnim lokacijama i sa konkretnim rešenjima smanji efekat toplotnog ostrva.
„Cool Streets“ projekat realizovaće se u nekoliko gradskih kvartova, i podrazumijevaće set mjera koje uključuju: isključivanje kolskog saobraćaja, proširivanje i dopunu zelenih površina, omogućavanje neprekidnosti vodenih tokova, targetiranje onih prostora koji mogu biti u funkciji rekreacije, i realizacija rekreativnih aktivnosti. Grad je za sada postavio prskalice sa vodom kako bi se građani rashlađivali u ljetnjem periodu. Ovaj pilot projekat nadgledaće izabrani posmatrači, a svoje izvještaje podnosiće gradu, sa sugestijama, koji će dalje odlučivati o implementaciji strategije. Nema sumnje da će Beč svoju zelenu strategiju i sprovesti, a projekat „Cool Streets“ samo je jedan u nizu.

Osim ovog projekta Beč realizuje i „Cool mile“ projekat u Zieglergasse, gradskom kvartu u kome je određena ulica koja će se u potpunosti transformisati tako da se temperatura u ljetnjim mjesecima značajno smanji, a potez je dugačak oko 1 km. Promjene podrazumijevaju: sadnju nova 24 stabla, postavljanje rashladnih svodova čija je funkcija da smanje temperaturu saobraćajnice, postavljanje česmi sa vodom za piće za ljude, kao i pse i druge životinje, proširenje trotoara sa zasjenom, sjedenjem i ozelenjavanjem, obezbjeđivanje novih parking mjesta za automobile i bicikle. Na ovaj način, osim smanjenja temperature, grad pokušava da stvori nove javne prostore, tačke susreta i gradskog života. Vrijednost radova procjenjena je na 2.4 miliona eura, za postavljanje nove infrastrukture i opremanje, a sva sredstva obezbjediće Bečke gradske službe.

„Cool Streets“ projekat realizovaće se u nekoliko gradskih kvartova, i podrazumijevaće set mjera koje uključuju: isključivanje kolskog saobraćaja, proširivanje i dopunu zelenih površina, omogućavanje neprekidnosti vodenih tokova, targetiranje onih prostora koji mogu biti u funkciji rekreacije, i realizacija rekreativnih aktivnosti. Grad je za sada postavio prskalice sa vodom kako bi se građani rashlađivali u ljetnjem periodu.

Tome u prilog, Beč će biti domaćin i prve IKEA prodavnice prilagođene ekološki osviješćenoj zajednici. U tom smislu, krov i fasada objekta biće „zeleni“, što će zajedno sa 160 stabala koji će biti dio fasade, dosta smanjiti zagrijevanje objekta, time i redukovati efekat toplotnog ostrva. Takođe, ovo će za sada biti jedini njihov objekat koji neće imati parking, ohrabrujući svoje kupce da na taj način smanje emisiju CO2, i koriste javni prevoz.
I drugi gradovi se bore sa visokim temeperaturama ljeti, pogotovo mediteranski. Katalonski naučnici sa Politehničkog univerziteta proizveli su „biološki“ beton, koji omogućava da na njegovoj površini rastu lišajevi, mahovine, gljive i drugi organizmi, smanjujući time temperaturu objekta i okoline, kao i koncentraciju CO2 u vazduhu. Iako još uvijek u fazi istraživanja, ovakvi su pronalasci izuzetni za započinjanje priče o realnom smanjenju efekta toplotnog ostrva.
I dok se evropski gradovi utrkuju u inovativnosti i realizaciji svojih zelenih strategija, Podgorički novi stambeni kvartovi još uvijek čekaju bar- drvored.

Tekst: Danica Mihaljević Davidović,
diplomirani inženjer pejzažne arhitekture
Pejzažni arhitekta u
Studiju Synthesis i CAU, centar za arhitekturu i urbanizam, Podgorica