U središtu italijanskog grada Ferare, novo lice trga Cortevecchia pokazuje kako javni prostor može postati snažan alat u borbi protiv klimatskih promjena. Projekat studija INOUT architettura predstavlja sinergiju tradicionalnog urbanizma, zelenog dizajna i održivih tehnologija, pretvarajući nekadašnji prometni prolaz u sjenovitu, prozračnu i inkluzivnu gradsku oazu.
Nova Piazza Cortevecchia otvorena je 2024. godine, nakon sprovedenog arhitektonskog konkursa u organizaciji Opštine Ferara i uz aktivno učešće građana. Pobjedničko rješenje studija INOUT architettura realizovano je u okviru nacionalnog programa prilagođavanja klimatskim promjenama u urbanim sredinama, a finansirano od strane italijanskog Ministarstva za zaštitu životne sredine.
Smješten tik uz glavni gradski trg i u blizini novoizgrađene višespratne garaže, prostor Cortevecchia je zamišljen kao nova urbana pozornica – trg u klasičnom smislu, dostupan svima, pogodan za raznovrsna dešavanja i svakodnevnu upotrebu. Popločan bez prepreka, stepenica ili rampi, s kontinuitetom materijala i ritmom susjednih trgova, ovaj prostor poziva na slobodno kretanje, spontano zadržavanje i fleksibilno korišćenje. Njegova multifunkcionalnost dozvoljava održavanje manjih sajmova, kulturnih događaja, izložbi i uličnih predstava, dok istovremeno ostaje svakodnevni prostor za odmor i druženje.
Drveće kao nosilac klimatske otpornosti
Osnovna premisa projekta je jednostavna i efikasna: u borbi protiv efekta toplotnog ostrva, najmoćniji alat jeste drvo. Dominantnu ulogu na trgu imaju platani (Platanus Platanor® ‘Vallis Clausa’), zbog svoje gustine krošnje, otpornosti na sušu i sposobnosti da apsorbuju velike količine CO₂ i zagađivača iz vazduha. Umjesto da budu samo dekorativni elementi, drveće je raspoređeno u tzv. “zelene ostrvske grupe”, čime se stvara efekat jedinstvene, zajedničke sjenke koja hladi čitav prostor tokom ljetnjih mjeseci.
Dodatno, ovakvo zeleno oblikovanje utiče i na socijalnu dinamiku prostora – omogućava udobnije zadržavanje u javnom prostoru i produžava vrijeme boravka korisnika, stvarajući preduslove za spontanu društvenu interakciju i lokalnu razmjenu.
Topografija koja diše
Zbog kompleksnih arheoloških slojeva i podzemnih instalacija, drveće je posađeno u izdignutim, kružnim platformama koje se izdižu najviše do jednog metra iznad postojećeg nivoa. Ove zelene “dine”, izvedene u kontinuitetu s popločanjem od porfira, oblikovane su kao koncentrične kružne forme, koje omogućavaju zadržavanje i infiltraciju vode, a istovremeno definišu novu mikrotopografiju trga.
Korišćenje porfira u popločanju, osim što uspostavlja vizuelnu i taktilnu povezanost sa istorijskim urbanim jezgrima Ferare, omogućava i dreniranje padavina zahvaljujući specijalnom sistemu fugovanja. Na taj način površina ostaje prohodna i nakon kiše, bez stvaranja lokvi i zastoja u kretanju.
Podzemna infrastruktura budućnosti
No, inovacije se ne završavaju na površini – ispod nje se nalazi „podzemni trg“: sloj za sakupljanje i očuvanje kišnice, Permavoid sistem, koji funkcioniše poput sunđera. Voda se skladišti i pasivno vraća biljkama putem kapilarne irigacije, bez potrebe za energijom, pumpama ili ventilima. Ovaj pristup omogućava da se višak vode pri obilnim padavinama zadrži u tlu, a koristi tokom sušnih perioda.
Na ovaj način, trg Cortevecchia postaje ne samo estetski i funkcionalno atraktivan prostor, već i model samoodrživog urbanog ekosistema, sposoban da odgovori na izazove budućnosti – od ekstremnih vremenskih uslova do potrebe za očuvanjem resursa.
Arhitektura kao alat za zajednicu
Piazza Cortevecchia tako postaje više od trga – ona je model urbane otpornosti, mjesto susreta čovjeka i prirode, arhitekture i ekologije, tradicije i budućnosti. Kroz pažljivo promišljen dizajn, ovaj projekat reafirmiše značaj javnog prostora u savremenom gradu: kao mjesta okupljanja, učenja, igre i zajedničkog života.
Nova vizija trga nastala je uz direktno učešće građana Ferare, koji su kroz javni konkurs birali rješenje koje najbolje odražava duh zajednice. Na ovaj način, arhitektura ne nastaje kao nametnuta forma, već kao zajednički projekat grada i njegovih stanovnika.
