Osim kuća za stanovanje na seoskim imanjima na području opština Berane, Petnjica, Andrijevica, Plav i Gusinje, obično su građeni i brojni pomoćni objekti. Od objekata privrednog karaktera svakako se ističu mlinovi – vodenice za žito, koji su rađeni na rijekama ili potocima.

Ovi objekti su bili vrlo jednostavni, mali dio njih koji je do danas sačuvan je građen od kamena, mada se u nekim tekstovima mogu naći primjeri od drveta.
Ovi tipovi objekata su manjih dimenzija, najčešće izdužene pravougaone osnove, sa dvovodnim krovom i vratima na zabatnom zidu. Krovovi su ranije bili od drveta ili šindre, dok se u novije vrijeme ovi objekti češće pokrivaju limom.

Ispod mlina je kanal koji dovodi vodu direktno do objekta, a sa kojim je povezan mehanizam za mljevenje. Postoje i primjeri gdje je mlin dio prizemlja kuće u kojoj se stanuje, kao što je to slučaj na Ali - Pašinim izvorima.

PREPORUKE ZA ZAŠTITU/ODRŽAVANJE I RESTAURACIJU

Od nekadašnjih na stotine vodenica u Gornjem Polimlju, danas je ostalo svega nekoliko da svjedoče o vremenu kada se živjelo zdravije i, sasvim sigurno srećnije, sa domaćim hljebom na trpezi. Odumiranjem sela i raseljevanjem sjevera, umirale su i stare vodenice.
Da vodenice polako nestaju govori i podatak da ih je na području sadašnje opštine Petnjica nekada bilo oko stotinu. Bez obzira na par rijetkih pozitivnih primjera, „čuvara mlinova“ i tradicionalne proizvodnje, koja je u razvijenom svijetu trend, ipak je premalo.

Preporuke:
Veoma je važno prilikom restauracije objekata koji imaju zidove od kamena, kao što su, između ostalih, i vodenice, bilo da je u pitanju samo fugovanje, preziđivanje ili dogradnja dijela zida koristiti izvorni malter tj. krečni malter ili zemljani malter. Potrebni je prvo identifikovati koja vrsta maltera se koristila: da li je u pitanju zemljani ili krečni, identifikovati ako je moguće i vrstu pijeska, a zatim pripremiti takav malter. Veoma je bitno kod restauracije kamenih zidova ne koristiti cementni malter. Cementni malter, sem što vizuelno ne odgovara tradicionalnim strukturama, može imati negativne efekte na konstrukciju.

 tekst: Tamara Novaković

Ovaj tekst je štampan u okviru projekta “Očuvanje kulturnih pejzaža Crne Gore i Albanije”, kog u Crnoj Gori sprovode Polimski muzej i Regionalna razvojna agencija za Bjelasicu Komove i Prokletije. Projekat je finansiran kroz prekogranični program Crna Gora – Albanija od strane EU, a ko-finansiran od Ministarstva javne uprave Crne Gore.
Stavovi izraženi u ovom tekstu isključiva su odgovornost Regionalne razvojne agencije za Bjelasicu, Komove i Prokletije i ne odražavaju nužno stavove donatora